İş Yapma Kolaylığı raporu için rehber

Yüksek bir İş Yapma Kolaylığı sıralaması yabancı yatırımları nasıl etkileyebilir?

1 Genel bakış

Zorluk

Uluslararası basında yaklaşık 2000 makalede İş Yapma Kolaylığı sıralaması ile yabancı doğrudan yatırım arasında bir bağlantı olduğu belirtilmiştir. Bu makaleler, Dünya Bankası 2016'da İş Yapma Kolaylığı raporunu yayınladıktan sonra yazılmıştır. Makalelerde, İş Yapma Kolaylığı sıralaması ile doğrudan yabancı yatırımların sağlayabileceği iş yaratma olanakları, yeni teknolojiler ve süreçler arasında paralellikler kurulmuştur. Sonuç olarak, birçok işletme sahibi hangi ülkelerin iş yapmak için iyi bir seçim olduğunu saptamak amacıyla İş Yapma Kolaylığı sıralamalarına bakmaktadır.

Amaç

Yüksek bir İş Yapma Kolaylığı sıralamasının, iş yapmaya elverişli bir ekonomik ortamın etkili bir göstergesi olup olmadığına karar vermek. Bu rehberde, yüksek bir İş Yapma Kolaylığı göstergesinin, farklı bir ekonomide yatırım yapmak için tercih edilebilir bir ortamı yansıtıp yansıtmadığı ele alınır.

2 Doğrudan yabancı yatırımlar ve İş Yapma Kolaylığı puanları

İş Yapma Kolaylığı göstergeleri küçük ve orta boydaki yurt içi firmalara odaklanmış olsa da, birçok politika oluşturucu, göstergelerdeki gelişmeleri daha fazla doğrudan yabancı yatırımla (FDI) ilişkilendirmiştir.

Dünya Bankası İş Yapma Kolaylığı verileri, 2011'de düzenleme uygulamaları açısından en yüksek puanları alan ekonomilerin, orta düzeyde puan alanlara kıyasla belirgin şekilde daha fazla yabancı doğrudan yatırım aldığını göstermektedir.1 Orta düzeyde puan alan ekonomiler ise düşük puan alan ekonomilerden daha fazla yabancı doğrudan yatırım almıştır.

İş Yapma Kolaylığı ekonomileri nasıl ölçer?

Burada kullanılan İş Yapma Kolaylığı göstergeleri, sınıra olan mesafeyi ölçerek elde edilen yatırım ortamının bileşik ölçümleridir.

Sınır, her İş Yapma Kolaylığı göstergesi için bir ekonominin en etkili uygulamalardan veya 2005'ten bu yana bir ekonominin elde ettiği en yüksek puandan ne kadar uzak olduğunun ölçümüdür.

2011'de, sınıra daha yakın ekonomilerde kişi başına yabancı doğrudan yatırım daha yüksekti.

3 Yabancı doğrudan yatırımların gelmesini sağlayan temel faktörler

Yabancı doğrudan yatırımların gelmesini sağlayan temel faktörlerin neler olduğu konusunda birçok araştırma yapılmıştır. Yaklaşımlardan biri, yabancı doğrudan yatırımların gelmesini sağlayan faktörlerin aşağıdakilerden herhangi biri olduğunu kabul eder:

  • Pazar arayışı — ekonominin boyutu ve ülkenin konumu önemlidir
  • Verimlilik arayışı — insan sermayesi veya altyapının kalitesi önemlidir
  • Kaynak arayışı — doğal kaynakların veya diğer stratejik öğelerin bulunup bulunmaması önemlidir

Bu üç faktör kapsamlı şekilde araştırılmıştır.2 Aşağıda özetlenen başka çalışmalar da vardır.

Yerçekimi Modeli çalışması

Belirli iki ülke arasında yabancı doğrudan yatırım akışlarına neyin neden olduğunu açıklamaya çalışır. Bu araştırma, aşağıdakilerin yabancı doğrudan yatırımın gelmesini sağlayan önemli faktörler olduğunu teyit etmektedir:

  • Pazar boyutu
  • Büyüme beklentileri
  • Önemli pazarlara olan mesafe
  • İlgili iş gücü becerileri
  • Ticarete açıklık

Örneğin, pazar ne kadar büyükse, üretim ölçek ekonomilerinin kapsamı da o kadar büyük olur. Bu, rekabetçi fiyatlarla üretim yapma şansını artırır.

Orta ve Doğu Avrupa'daki ekonomiler büyük Avrupa pazarına giriş noktaları olarak görüldüğünden, geçtiğimiz birkaç on yıl içinde bu ekonomilere büyük miktarda yabancı doğrudan yatırım akışı gerçekleşti. Ayrıca bu ekonomiler, nispeten iyi eğitimli bir iş gücüne sahip.

Kurumsal yapı ve düzenlemelere ilişkin yapı

Bir ülkenin kurumsal ve düzenlemelere ilişkin yapısı da yabancı doğrudan yatırımı belirlemede önemli bir faktör olarak gösterilmiştir.

Yapılan bir araştırma, yargı bağımsızlığının ve esnek iş gücü pazarının, yatırım yapılan sektöre bağlı olarak, yabancı doğrudan yatırımla bariz şekilde ilişkili olduğunu göstermiştir.3

Yabancı doğrudan yatırımın önündeki engeller

Yozlaşma yabancı doğrudan yatırımın için belirgin bir engeldir. Yabancı firmalar üzerinde, yüksek vergi oranlarıyla aynı etkiye sahiptir.

Dolaylı vergiler birçok ülkede doğrudan yabancı yatırım vergilerinden daha yüksek olduğu için yabancı yatırımı yatırımcılar için cazip olmaktan çıkarmaktadır.

Yabancı mülkiyetli işletmeler kurmayla ilgili iş düzenlemeleri ve prosedür sayısı yatırımları engeller.

4 İş Yapma Kolaylığı bulguları

Dört yıllık İş Yapma Kolaylığı verileri üzerinde kısa süre önce yürütülen bir çalışma, daha yüksek bir İş Yapma Kolaylığı sıralamasının, bir ülkede daha fazla yabancı doğrudan yatırımla belirgin şekilde ilişkili olduğunu göstermektedir4, çünkü bunun yatırım için cazip ortamı gösterdiği kabul edilir.

Konuyla ilgili araştırmalar, İş Yapma Kolaylığı tarafından ölçülen iş düzenlemelerinin yabancı doğrudan yatırımı etkilediğini gösteriyor. Örneğin, yeni iş kurmaya ilişkin daha etkili düzenlemelere sahip ekonomiler, gelen yabancı doğrudan yatırımdan daha fazla yararlanıyor.

İş Yapma Kolaylığı verileri neyi açığa çıkarıyor?

İş Yapma Kolaylığı, İş Yapma Kolaylığı göstergeleri ile yabancı doğrudan yatırım akışları arasındaki ilişkinin ekonomik analizini yaptı. Bu analiz, genellikle 2011 yılında yapılan bir çalışmanın kullandığı modeli izledi.5 Bu çalışma, bir ekonominin İş Yapma Kolaylığı göstergelerine ilişkin performansı ile tüm diğer ekonomilerden gelen toplam yabancı doğrudan yatırım akışları arasındaki ilişkiyi göz önünde bulundurdu. Makroekonomik koşullar ve devlet yönetimi koşullarındaki farklılıkları dikkate aldı.

Yeni çalışma, ekonomi sıralaması yerine “sınıra olan mesafe” puanlarını kullandı, çünkü bunun, işle ilgili düzenlemelerin en verimli uygulamadan ne kadar uzak olduğunu daha doğru şekilde gösterdiği düşünüldü.

Bu analizde doğal kaynak ihracatlarındaki farklılıklar dikkate alındı ve 145 ila 160 arasında ekonomiyi kapsıyordu.6

Bu çalışmada, belli bir senede sınıra olan mesafe puanlarının bir sonraki sene gerçekleşen yabancı toplam yatırım akışlarıyla ilişkili olup olmadığı araştırıldı.

Yeni çalışmanın bulguları

Yeni çalışmada gelir, enflasyon, nüfus, yönetimin aldığı önlemler, ticarete açıklık ve birincil ürünlerin ihracatı arasındaki farklar dikkate alındı.

Bulgular, sınır puanının yabancı doğrudan yatırımların artmasıyla belirgin şekilde ilişkili olduğunu açıkça gösterdi.

Araştırmanın diğer bulguları

Daha fazla yurt içi yatırım ve gayrisafi yurt içi hasıla7, düzenlemelerin kalitesini artıran reformlarla ilişkilidir.

5 İyi düzenlemeler, iş için iyi bir ortam anlamına gelir

İş Yapma Kolaylığı verileri, yabancı doğrudan yatırım ile İş Yapma Kolaylığı göstergeleri tarafından ölçülen genel düzenleme düzeyi arasında güçlü, istatistiksel olarak bariz bir bağlantı olduğunu gösteriyor. Bu, yalnızca küçük veya orta boy işletmeler için nelerin önemli olduğunu değil, genel yatırım ortamını da daha iyi yansıtıyor.

Bu bulgu ayrıca, örneğin yurt içi işletmeler gibi bir alanda iyi düzenlemeler getiren ülke yönetimlerinin, aynı şeyi yabancı yatırım gibi başka alanlarda da yaptığını gösteriyor.8

İş Yapma Kolaylığı göstergeleri düzenleme ortamının diğer ölçümleriyle karşılaştırıldığında da bunu destekleyen sonuçlar elde ediliyor.

Örneğin, İş Yapma Kolaylığı göstergelerinin, yabancı doğrudan yatırım düzenlemelerine odaklanan Sınır Ötesi Yatırım projesinin benzer göstergeleriyle güçlü bir ilişkisi var. Bu iki gösterge kümesinin sınıra olan mesafe ölçümleri arasındaki korelasyon %57.

İş Yapma Kolaylığı tarafından ölçülen karmaşıklık düzeyi ve yeni iş kurmanın maliyeti ile Sınır Ötesi Yatırım tarafından ölçülen yabancı bir firmanın yerel bir yan kuruluşunu açmanın karmaşıklık düzeyi arasındaki korelasyon %81.

Sınır Ötesi Yatırım projesinde yer alan ekonomilerde yerel bir iş kurmak için ortalama sekiz prosedürün tamamlanması ve 26 gün gerekiyor, ancak bu ekonomilerde yabancı mülkiyetli bir şirket kurmak için ortalama 10 prosedür ve 41 gün gerekiyor.

Korelasyon, İş Yapma Kolaylığı tarafından ölçülen, iş kurarken sınıra olan mesafe ve Sınır Ötesi Yatırım tarafından ölçülen, yabancı bir şirket kurarken sınıra olan mesafe arasında hesaplanmıştır.

Sınır Ötesi Yatırım projesi nedir?

Sınır Ötesi Yatırım projesi 2010'da Dünya Bankası Grubu tarafından başlatılmıştır ve ekonomilerdeki yabancı doğrudan yatırım düzenlemesi göstergelerini göstermektedir. Bu rehberde sözü edilen göstergeler 2010 Sınır Ötesi Yatırım raporunda yayınlanan 87 ekonominin verilerinin yanı sıra veri toplanan ancak orijinal rapora dahil edilmeyen diğer beş ekonomiye dayanır.

Özetlersek

Yabancı doğrudan yatırım için önemli olduğu kabul edilen diğer faktörler açısından ekonomiler arasındaki farklar hesaba katıldığında bile, İş Yapma Kolaylığı göstergelerine ilişkin performansı iyi olan ekonomilerde yabancı doğrudan yatırımlar yüksektir. Güçlü bir düzenleme ortamı da yabancı yatırımı teşvik edici niteliktedir.

6 Kaynaklar

1: Yatırım ortamının bileşik ölçümlerini oluşturmak için İş Yapma Kolaylığı göstergeleri birçok şekilde birleştirilebilir.

2: Bu tür çalışmaların bir özeti için bkz. örneğin, Blonigen ve Piger (2011); and Hornberger, Battat ve Kusek (2011).

3: Walsh ve Yu (2010)

4: Jayasuriya (2011)

5: Jayasuriya (2011)

6: Jayasuriya (2011) 84 ekonomide İş Yapma Kolaylığı sıralamalarının etkisini tahmin ediyor ve örnek ekonomi sayısının az olmasını dengesiz bir panel kullanılmasına bağlıyor.

7: Örneğin, Haidar (2012).

8: Geginat, Gonzalez ve Saltane (2012).